حقوق جزای عمومی شاخهای از حقوق کیفری است که اصول کلی، قواعد پایه و مفاهیم مشترک در تمام جرایم و مجازاتها را بررسی میکند. این رشته، بستر نظری و مبنای تحلیل برای حقوق جزای اختصاصی (که به جرایم خاص مثل سرقت، قتل یا کلاهبرداری میپردازد) محسوب میشود.
حقوق کیفری = مجموعه قواعدی که رفتارهای ممنوعه را تعریف میکند و برای آنها ضمانت اجرا (مجازات) تعیین مینماید.
جزای عمومی = اصول و قواعد کلی حاکم بر همهٔ جرایم (مانند مفهوم جرم، شرایط مسئولیت کیفری، عوامل رافع مسئولیت، انواع مجازاتها).
جزای اختصاصی = بررسی تکتک جرایم خاص و شرایط آنها.
به تعبیر دیگر، حقوق جزای عمومی «الفبای حقوق کیفری» است.
جرم در حقوق جزا معمولاً سه رکن دارد:
عنصر قانونی: هیچ رفتاری جرم نیست مگر اینکه قانون آن را جرم شناخته باشد (اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها).
عنصر مادی: رفتار خارجی مجرمانه (فعل یا ترک فعل، نتیجه زیانبار و رابطه سببیت).
عنصر معنوی: قصد، سوءنیت یا خطای مرتکب.
برای اینکه فردی مسئول شناخته شود، وجود شرایط زیر لازم است:
عقل: مجنون مسئولیت کیفری ندارد.
بلوغ: اطفال تا حدی معاف هستند یا مسئولیتشان تخفیف مییابد.
اختیار: اگر فرد مجبور باشد، مسئولیتی ندارد.
عوامل موجهه جرم: شرایطی که عمل جرم به نظر میرسد اما به دلیل مشروع بودن (مثل دفاع مشروع، ضرورت) جرم محسوب نمیشود.
عوامل رافع مسئولیت: شرایطی که مسئولیت شخص را از بین میبرد (جنون، اجبار مطلق).
عوامل مخففه: مواردی که مجازات را کاهش میدهد (مثل گذشت شاکی خصوصی).
طبق قانون مجازات اسلامی، مجازاتها به چند دسته تقسیم میشوند:
حدود
قصاص
دیات
تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده
هرکدام ویژگیها، منابع و شرایط خاص خود را دارند.
اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها
اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری
اصل فردی کردن مجازاتها
اصل برائت
اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری
حقوق جزای عمومی با ارائهٔ چارچوب کلی برای مفهوم جرم و مجازات، پایهٔ فهم و تحلیل تمامی مباحث حقوق کیفری است. آشنایی با این اصول برای دانشجویان حقوق و فعالان حوزهٔ قضایی ضروری است، زیرا بدون آن نمیتوان درک درستی از جرایم خاص و مجازاتهای مربوطه داشت.
کورس لب از سال ۱۴۰۱ فعالیت خود را آغاز کرده و امروز با برگزاری دورههای آنلاین، آفلاین و حضوری در زمینههای مصوب وزارت علوم و مهارتمحور، همراه هزاران هنرجو در مسیر یادگیری و موفقیت است.
سلام